Nieudane tłumaczenie nie powinno zniechęcić fanów Looney Tunes, amerykańskiej animacji oraz hybrydy filmowej do zobaczenia tego klejnotu w koronie Zwariowanych Melodii.
Dziki wstęp
Po ponad siedemdziesięciu latach nieudanych pościgów Wiluś Kojot wreszcie postanowił zmienić metodę. Zamiast kolejnej rakiety, dynamitu czy gigantycznej procy sięga po rozwiązanie znacznie bardziej amerykańskie: pozew sądowy. Struś Pędziwiatr i zemsta Kojota Dave’a Greena, z Jamesem Gunnem wśród producentów i współautorów pomysłu, to wyjątkowo udane połączenie kina aktorskiego z animacją, ale również satyra na korporacje, prawo i samą naturę Zwariowanych Melodii. W nowoczesnym rozumieniu jest to już piąta oryginalna kinowa produkcja pełnometrażowa z tymi bohaterami, po dwóch częściach Kosmicznego meczu, Looney Tunes: Znowu w akcji i ubiegłorocznym w polskich kinach Looney Tunes: Porky i Daffy ratują świat. Tym razem to jednak nie Bugs ani Daffy znajdują się w centrum uwagi, ale postać, której niemal cała filmografia opierała się dotąd na przegrywaniu.
Sam fakt, że możemy zobaczyć ten film, jest niemal równie niezwykły jak jego fabuła. Warner Bros. Discovery w 2023 roku zamierzało zrezygnować z dystrybucji ukończonej produkcji, traktując ją jako koszt możliwy do rozliczenia. Dopiero nabycie praw do dystrybucji przez Ketchup Entertainment pozwoliło na światową premierę w sierpniu 2026 roku. Film odniósł przy tym zauważalny sukces kinowy, przekraczając granicę stu milionów dolarów wpływów według dostępnych zestawień. Trudno nie dostrzec ironii: opowieść o bezdusznej korporacji została niemal unicestwiona decyzją innej wielkiej korporacji. W Polsce dystrybutorem jest Monolith Films, ale na premierę zaplanowaną na 20 listopada musieliśmy poczekać kilka miesięcy dłużej niż widzowie w wielu innych krajach.

Prawo dla animków, czyli Kojot kontra ACME
Punktem wyjścia jest pomysł opublikowany w 1990 roku na łamach „The New Yorker”. Ian Frazier przedstawił wtedy fikcyjne wystąpienie adwokata reprezentującego Wilusia Kojota w sprawie przeciwko producentowi wadliwych urządzeń. Film rozwija ten krótki żart do rozmiarów komedii sądowej. Kojot trafia do Albuquerque w Nowym Meksyku, gdzie znajduje kancelarię Kevina Avery’ego (Will Forte). Nie jest to stolica stanu, którą pozostaje Santa Fe, ale jego największe miasto i zarazem interesująca sceneria dla historii osadzonej na amerykańskim Południowym Zachodzie.
Nazwisko Avery’ego nie jest przypadkowe. Kancelaria Avery, Jones & Maltese odsyła do Texa Avery’ego, Chucka Jonesa i Michaela Maltese’a, czyli osób, bez których trudno wyobrazić sobie klasyczne Looney Tunes. To jeden z wielu drobnych ukłonów wobec historii animacji. Twórcy nie ograniczają się jednak do wrzucania znanych postaci na ekran. Próbują potraktować ich świat tak, jak gdyby rzeczywiście posiadał własne instytucje, prawo i zasady odpowiedzialności. Pod tym względem film przypomina nieco wcześniejsze Kto wrobił królika Rogera?, a sam pomysł wspólnego życia ludzi i animków rozwijano przecież również w innych produkcjach Warnera, choćby Przygody Animków.
Najbardziej podoba mi się właśnie wykorzystanie konwencji courtroom movie. Prawnik musi udowodnić, że tysiące wybuchów i spadających kowadeł nie stanowiły jedynie konsekwencji niezdarności Kojota, ale były skutkiem wadliwych produktów. Pojawia się nawet specjalizacja w rodzaju „anvil law”, czyli żartobliwego prawa kowadłowego. Za absurdem kryje się jednak całkiem realny problem odpowiedzialności producenta: kto powinien ponosić konsekwencje, gdy sprzedawany towar regularnie zagraża jego użytkownikowi? ACME produkuje niemal wszystko, od rakiet po farby i otwory przenośne, a mimo to przez dziesięciolecia pozostaje praktycznie bezkarne.
Reprezentujący korporację Buddy Crane, grany przez Johna Cenę, jest przy tym całkowitym przeciwieństwem Avery’ego. Pewny siebie, wpływowy i wierny interesom pracodawcy doskonale wie, jak wykorzystać prawo przeciwko słabszemu przeciwnikowi. Trudno nie skojarzyć tej postawy z Peacemakerem, którego Cena grał w produkcjach DC: tam również obserwowaliśmy człowieka bezgranicznie przywiązanego do określonej idei, choć tym razem chodzi nie o pokój, lecz o korporacyjną skuteczność. Sama rola Ceny wypada bardzo dobrze, podobnie jak Forte’a, którego Avery jest początkowo raczej specjalistą od szybkich ugód niż walki o sprawiedliwość.
Twórcy wyraźnie bawią się też amerykańskim systemem politycznym. Rozprawie przewodniczy sędzia Troppogrosso, bardziej zainteresowany własnym autorytetem niż wyjaśnieniem sprawy, natomiast w dalszej części wydarzenia przenoszą się do Waszyngtonu. Tam spotykamy senatora Elmera Fudda. Jest to jeden z ciekawszych żartów całego filmu: postać znana z nieustannych prób upolowania Bugsa okazuje się politykiem decydującym o losie innych animków. Sąd i Kongres są tutaj celowo przerysowane, ale mechanizm pozostaje czytelny. Korporacja, która dysponuje ogromnym kapitałem, może też liczyć na wpływy, od których zwykły obywatel pozostaje daleki.
Ciekawa jest również fikcyjna sprawa Sylvester v. Gonzales, zgodnie z którą pościg drapieżnika za ofiarą stanowi prawnie uznawaną formę pracy. Kojot może nie otrzymywać wynagrodzenia, ale codziennie wykonuje określone zadanie i poświęca mu całą energię. Ten drobny żart okazuje się ważny, ponieważ pozwala zakwestionować pogardliwe traktowanie Wilusia jako bezrobotnego nieudacznika. Film zaczyna w ten sposób mówić o godności pracy i społecznej pozycji tych, którzy nie potrafią wykazać się tradycyjnym sukcesem. I to na bazie animkowego orzecznitwa!

Syzyf na pustyni i drugie życie Zwariowanych Melodii
Nieprzypadkowo tajny program ACME nosi nazwę „Project Sisyphus”. Mit o Syzyfie, który bez końca wtacza głaz na górę, niemal idealnie opisuje życie Kojota. Każdy plan kończy się niepowodzeniem, każde nowe urządzenie okazuje się pułapką, a jednak Wiluś następnego dnia zaczyna wszystko od początku. W filmie nie jest już wyłącznie pechowym bohaterem krótkich gagów, lecz kimś, kto dzięki własnej wytrwałości wpływa na innych. Najważniejsza przemiana dotyczy nawet nie jego samego, ale Avery’ego, który na nowo uczy się podejmowania ryzyka i przegrywania. To interesujące odwrócenie tradycyjnej relacji: człowiek potrzebuje pomocy niemego animka.
Warto też zwrócić uwagę na sposób przedstawienia ACME. Jej dyrektorem okazuje się Kurak Leghorn, od dawna znany z przechwałek, cwaniactwa i południowego temperamentu, również w The Looney Tunes Show. Tutaj staje się potężnym przedsiębiorcą przekonanym, że postęp usprawiedliwia niemal wszystko. Firma wykorzystuje odporność animków do testowania produktów, których skutki mogą następnie służyć ludziom. W klasycznych kreskówkach wybuch czy spadające kowadło były po prostu źródłem śmiechu. Tutaj ich znaczenie zostaje odwrócone: skoro animowany bohater przeżywa, korporacja uznaje, że nie ponosi odpowiedzialności za zadawany mu ból. To satyra na odczłowieczanie słabszych pod pozorem innowacji i dobra ogółu.
Nie brakuje przy tym tradycyjnego humoru. Wiluś nadal porozumiewa się za pomocą tabliczek, Bugs potrafi wyskoczyć spod ziemi w najmniej oczekiwanym momencie, a na bohaterów regularnie spadają przedmioty, które nie powinny mieć prawa znaleźć się nad ich głowami. Wykorzystano również łagodzone przekleństwa i językowe wygłupy, dzięki którym film może pozostawać familijny, nie tracąc całkowicie dawnej bezczelności. Scenografia pustyni, przydrożne motele i kancelaria w Albuquerque dobrze uzupełniają klimat pogranicza. Sporo radości sprawiają też odniesienia do starszych odcinków, charakterystyczne melodie i fizyka działająca wyłącznie wtedy, gdy jest to zabawne. Zdarza się nawet zabawa skojarzeniami z Picassem i abstrakcją, która dobrze pasuje do animkowej logiki. To nie jest świat, w którym muszą obowiązywać zwyczajne zasady przedstawiania ciała, przestrzeni czy przyczynowości.

Do historii wraca także Pepe Le Pew, a Tweety otrzymuje rolę znacznie mniej niewinną, niż można byłoby oczekiwać. Najważniejszy pozostaje jednak jego związek z Babcią, który pozwala zobaczyć, że nawet z pozoru sympatyczny animowany ptaszek może funkcjonować w tej opowieści poza tradycyjnym schematem. Podoba mi się przy tym konsekwencja polskiego dubbingu: Bugs ponownie przemawia głosem Tomasza Bednarka (pewna nowość), Tweety zaś Lucyny Malec ( a tu kontynuacja tradycji). W oryginale ogromną część kultowych bohaterów zagrał Eric Bauza, zmarły 25 października 2026 roku. Film stał się więc jedną z ostatnich głośnych kinowych okazji, aby usłyszeć jego interpretacje postaci, którym przez lata nadawał nowe życie.
Finał próbuje pokazać coś, czego klasyczne kreskówki właściwie nigdy nie potrzebowały: emocjonalny wymiar relacji Kojota i Strusia Pędziwiatra. Przez dziesięciolecia jeden próbował dogonić drugiego, lecz pościg stał się dla obu podstawowym sensem istnienia. Pędziwiatr bez Kojota przestałby być tym samym bohaterem, a Wiluś bez nieosiągalnego celu prawdopodobnie straciłby motywację do kolejnych prób. Ich relacja przypomina osobliwą symbiozę przeciwników, którzy nie potrafią bez siebie funkcjonować. Pod tym względem film bywa nawet trochę wzruszający, choć nie rezygnuje z typowej dla serii przewrotności.
Nie wszystko jednak działa równie dobrze. Niektóre sceny sądowe bywają zbyt statyczne, a kolejne wyjaśnienia korporacyjnego spisku potrafią spowolnić tempo. Przy tak silnie zakorzenionej tradycji slapsticku chciałoby się nieco więcej dynamicznych pościgów oraz mniej rozmów o dokumentach i dowodach. Wątek nierówności społecznych i wpływu wielkiego biznesu na politykę pozostaje raczej satyrą niż pogłębioną analizą. Nie zmienia to faktu, że film ma własny pomysł i nie traktuje kultowych bohaterów wyłącznie jako pretekstu do serii nostalgicznych występów.
Ostatecznie Struś Pędziwiatr i zemsta Kojota okazuje się zaskakująco udanym powrotem Looney Tunes do kina. Najbardziej cieszy mnie, że twórcy nie próbują modernizować tych postaci na siłę, lecz wykorzystują absurd ich świata do zadawania pytań o odpowiedzialność producentów, sens pracy i granice sprawiedliwości. Kojot może przegrać pojedynczą sprawę, ale samo podjęcie walki jest już jego zwycięstwem. Zresztą podobnie było z filmem, który wielka wytwórnia chciała usunąć z historii, a który ostatecznie udało się uratować. Nie jest to arcydzieło ani równie zwariowana produkcja jak najlepsze krótkie metraże Chucka Jonesa, ale pokazuje, że Zwariowane Melodie nadal mają sporo do powiedzenia.

